مستعمل است تا آنكه عضو را سياه نگرداند . * اتخاذ زنجار * آن است كه مس را صفايح بسيار نازك سازند و در سركه تند گذارند در زمين نمناك تا زنگ بگيرد پس با يكديگر بسايند و همچنين تا تمام صفايح پاشيده زنگار گردد . * نوع ديگر * آنست كه مس را براده نموده با دو وزن آن سركه بسيار تند در سبوى مسى نوع بىقلعى كنند سر آن را بگيرند و در زمين نمناك و يا سرگين اسب دفع نمايند و بعد از سه شبانه روز برآورند همه آن زنگار شده باشد . * اتخاذ زنجار الصناعه * آن است كه بگيرند يك جزو براده مس را و با شب يمانى و بوره سرخ و نمك بالسويه به قدر عشر آن در ظرف مس با سركه تند بسايند و چون خشك شود باز سركه داخل نمايند تا آنكه خوب سوده و زنجار گردد . * نوع ديگر * كه الطف از همه انواع است آن است كه راسخت مغسول را با مثل آن نوشادر مصعد بسيار نرم بسايند و بعد از امتزاج قطران و سركه بسيار تند بر آن بچكانند و سحق نمايند تا مانند خمير گردد پس روى آن را به پارچه نازكى بپوشند و در آفتاب گذارند تا خشك گردد و با سركه تند باز بسايند و به دستور در آفتاب خشك نمايند و تكرار عمل نمايند تا همه آن زنگار گردد و چون خواهند آن را تصفيه نمايند كه زنجار مصفّى نامند آن است كه يك جزو زنجار را با پنج جزو سركه سفيد مقطر تند بخيسانند و بگذارند تا سركه سبز گردد و آن سركه را در ظرفى بگيرند و اگر خواهند مرتبه ديگر به قدر پنج وزن دردى زنجار نيز سركه مقطر بر آن ريزند و بگذارند تا سبز گردد و هر دو سركه سبز را با هم ممزوج كرده بگذارند تا ته نشين گردد سركه صافى بالاى آن را به جر علقه بگيرند و ته نشين را بگذارند تا خشك گردد و بسايند و به كار برند زنگار بسيار اعلى خواهد بود . * اتخاذ سركه هندى * كه به هندى كانجى نامند جهت اكثر امراض حاده صفراوى و غيرها مفيد است آنست كه بشويند برنج يعنى ارز را و بجوشانند تا مهرّا گردد پس صاف نموده در ظرف چينى يا شيشه يا سفالى لعاب دار كرده آب بر آن ريزند آن مقدار كه يك شبر از روى آن برگردد سر آن را پوشيده در آفتاب و يا پشت اجاغ گرم بگذارند تا چهل روز كه برسد پس صاف نموده عند الحاجت استعمال نمايند . * صنعت عود مطرا * بگيرند عود قمارى را و ريزه ريزه كنند و در گلاب و جلاب بخيسانند تا نرم شود پس بگذارند تا رطوبت آن كم شود آنگاه مشك و عنبر و اشنه را با آب سوده به آن چند بار آغشته هر مرتبه خشك نمايند و عند الحاجت قدرى از آن را در مجمر بر اخگر گذارند مجلس را معطر نمايد و مشام را قوّت بخشد . * اتخاذ زبد الشمع * آنست كه بگيرند مقدارى از موم مصفى را و گداخته در هاون ريزند و دو استار روغن گل يا روغن بنفشه يا غير آن هر دو بر آن ريزند و چند پارچه يخ يا برف در آن اندازند و خوب بر هم زنند چون يخ و برف گداخته گردد بگذارند تا روغن بالا آيد دهن را بردارند و آب را بريزند و استعمال نمايند . * اتخاذ طين حكمت * بگيرند طين حر كه به فارسى خاك رست گويند و از سنگ ريزه و رمل صافى نمايند بدين نحو كه در آب حل كنند و آنچه مخلوط به آب گردد در ظرفى بگيرند و دردى را دور نمايند و بگذارند تا ته نشين گردد پس بگيرند موى سر انسان و ريزه ريزه كنند و اگر موى سرتراشى باشد كه سرتراشان جمع مىنمايند بهتر است و با هم وزن آن سرگين گاو كوبيده بيخته به آب نمك همه را خمير كرده هفت روز بگذارند و هر روز آب نمك بر آن بپاشند تا خشك نگردد پس خوب سرشته ورزيده استعمال نمايند و بعضى سبوس گندم و خبث الحديد و پنبه نيز داخل مىنمايند . * اتخاذ ماء الزجاج * دستور آن آنست كه بگيرند زجاج شامى و قلعى را بالسويه در بوته گداخته سرد كنند و آنچه مانند كف بر روى آن باشد بردارند كه ماء الزجاج آنست . * اتخاذ سريشم پنير * كه جوهر الصنايع نامند و از خواص آنست كه هر چه را به آن وصل كنند و يا به آن بسرشند از آب و آتش منفصل نگردد آنست كه بگيرند پنير تازه را و اوراق رقيقه كرده بر روى سنگ مسطحى آهك آب نديده را نرم بيخته فرش نمايند و آن ورقها را بر روى آن كه به همديگر پهلوى آنها نچسبد بچينند و بر روى آن اوراق نيز آهك نرم بيخته بپاشند به قدرى كه آن را بپوشد و سنگ مسطحى ديگر بسيار سنگين بر روى آن گذارند و ده روز در آفتاب گذارند تا دهنيّت آن پنير تمام فشرده در آهك آيد پس به آب بشويند و به دستور فرش و لحاف از نمك ساييده كنند و يك هفته در زير سنگ گران گذارند پس به آب پاك شسته كه چربى و سرخى آن كه داشته باشد بالكل رفع گردد كه چون در آفتاب گذارند چربى از آن ظاهر نگردد و اگر ظاهر گردد باز به آب و نمك و آهك بجوشانند تا به حدى رسد كه اصلًا چربى در آن نماند و كمال آن در عدم چربى و سرخى است پس مانند سرمه بسايند و در شيشه محفوظ دارند در وقت حاجت قدرى را با آب سفيدى تخم مرغ كه در شيشه بسيار بر هم زده كف آن را گرفته باشند قطره قطره از آن آب بر آن ريخته بر روى سنگ با دسته سنگى بسايند تا به حدى كه سنگ بالا به سنگ پايين بچسبد پس آهك صاف خالص در آب حل كرده قطره قطره از آن آب آهك بر آن ريزند كه نرم سيال گردد آن مقدار كه چون ظرف چينى و يا شيشه و يا